Het onderzoek van Needleman en collega’s naar het effect van onderbezetting in de zorg op sterfte is een van mijn meest gelezen berichten in het afgelopen jaar. Gezien de grote belangstelling voor dit thema, leek het me goed hier de komende weken wat meer aandacht aan te besteden.

Dit bericht is het eerste in een serie van zes, waarin ik de relatie tussen de omvang van de verpleegkundige staf, uitkomsten van zorg, kosten en beleid verder uitdiep. Ik doe dit aan de hand van nieuw onderzoek dat in het afgelopen half jaar is verschenen. In dit eerste bericht staat daarbij de relatie tussen de relatieve omvang van de verpleegkundige staf in ziekenhuizen en uitkomsten van zorg centraal.

Patiënt-verpleegkundige ratio als maat voor personele bezetting

Het onderzoek van Needleman was onderscheidend omdat de onderzoekers expliciet keken naar onderbezetting. Veel andere studies kijken echter naar de verhouding tussen het aantal patiënten en het aantal verpleegkundigen (bijvoorbeeld: 8 patiënten per verpleegkundige). We zullen deze verder aanduiden als de patiënt-verpleegkundige ratio.

Verband personele bezetting en vallen, heropnames

Verschillende onderzoeken in het afgelopen half jaar lieten een verband zien tussen de patiënt-verpleegkundige ratio en uitkomsten van zorg. Hinno en collega’s (2011) ontdekten dat patiënten vaker vallen in het ziekenhuis, naarmate het aantal patiënten per verpleegkundige toeneemt. Zij baseerden zich op vragenlijsten verspreid onder 869 verpleegkundigen in Nederlandse en Finse ziekenhuizen, waarin een gemiddelde patiënt-verpleegkundige ratio van 8,74:1 werd gerapporteerd. Weiss en collega’s (2011) toonden aan dat een toename van het aantal verpleegkundige uren per patiënt leidde tot minder heropnames en bezoeken aan de spoedeisende hulp, terwijl een toename van het aantal overuren leidde tot meer bezoeken aan de spoedeisende hulp. In dit onderzoek werden data afkomstig van vragenlijsten, electronische patiëntendossiers en de ziekenhuisadministratie gekoppeld voor 1892 patiënten verdeeld over 16 verpleegafdelingen in vier Amerikaanse ziekenhuizen.

Factoren van invloed op verband tussen personele bezetting en uitkomsten van zorg

Verschillende onderzoeken tonen aan dat het verband tussen de patiënt-verpleegkundige ratio en uitkomsten van zorg afhankelijk is van bepaalde factoren zoals werkomgeving, behandelvolume en ernst van de aandoening. Aiken en collega’s (2011) analyseerden sterfte tijdens de opname binnen 655 Amerikaanse ziekenhuizen (1,2 mln. patiënten en 39.038 verpleegkundigen) en beschreven hoe het verband tussen de patiënt-verpleegkundige ratio en uitkomsten afhankelijk is van de werkomgeving. Zo bleek het verlagen van de patiënt-verpleegkundige  ratio vrijwel geen effect op sterfte tijdens de opname te hebben indien de werkomgeving slecht was. Bij ziekenhuizen met een gemiddelde werkomgeving leidde een afname van de patiënt-verpleegkundige ratio met 1 patiënt (per verpeegkundige) tot een 4% lagere kans op sterfte van de patiënt, en dit nam toe tot 9% voor ziekenhuizen met de beste werkomgevingen.

Diya en collega’s (2011) analyseerden post-operatieve sterfte in het ziekenhuis en ongeplande heropnames in een steekproef van 9054 patiënten in 28 Belgische ziekenhuizen. Zij ontdekten dat het gevonden verband tussen deze uitkomsten en de patiënt-verpleegkundige ratio afhankelijk was van het behandelvolume en de ernst van de aandoening.

Verband tussen de personele bezetting en uitkomsten van zorg binnen specifieke patiëntengroepen

Schilling en collega’s onderzochten het verband tussen de patiënt-verpleegkundige ratio en sterfte in het ziekenhuis specifiek voor patiënten met een gebroken heup. Hun onderzoek liet zien dat de kans op sterfte met 16% afnam per 1 extra verpleegkundige per patiënt. Het betrof hier een populatie van 13.343 patiënten van 65 jaar en ouder opgenomen met een gebroken heup in 39 ziekenhuizen in de staat Michigan gedurende de jaren 2003-2006.

Meer lezen?

Als je geinteresseerd bent in meer informatie over dit onderwerp, lees dan mijn bericht naar aanleiding van het onderzoek van Needleman en collega’s. Verder biedt het rapport van de Agency for Healthcare Research and Quality (AHRQ) van de Amerikaanse overheid een schat aan informatie.

Bronnen:
Aiken LH, Cimiotti JP, Sloane DM, Smith HL, Flynn L, Neff DF. Effects of nurse staffing and nurse education on patient deaths in hospitals with different nurse work environments. Med Care. 2011 Dec;49(12):1047-53.

Diya L, Van den Heede K, Sermeus W, Lesaffre E. The relationship between in-hospital mortality, readmission into the intensive care nursing unit and/or operating theatre and nurse staffing levels. J Adv Nurs. 2011 Aug 25. doi: 10.1111/j.1365-2648.2011.05812.x.

Hinno S, Partanen P, Vehviläinen-Julkunen K. Nursing activities, nurse staffing and adverse patient outcomes as perceived by hospital nurses. J Clin Nurs. 2011 Dec 15. doi: 10.1111/j.1365-2702.2011.03956.x. [Epub ahead of print]

Schilling P, Goulet JA, Dougherty PJ. Do higher hospital-wide nurse staffing levels reduce in-hospital mortality in elderly patients with hip fractures: a pilot study. Clin Orthop Relat Res. 2011 Oct;469(10):2932-40.

Weiss ME, Yakusheva O, Bobay KL. Quality and cost analysis of nurse staffing, discharge preparation, and postdischarge utilization. Health Serv Res. 2011 Oct;46(5):1473-94.

Lees ook deze gerelateerde berichten:

1. Onderbezetting in de zorg leidt tot sterfte patiënten
2. Werkomgeving en management van invloed op uitkomsten van zorg in verpleeghuizen
3. Uitkomsten van zorg voor bipolaire stoornis deels te voorspellen op basis van administratieve data
4. Behandelrichtlijnen worden beter gevolgd in ziekenhuizen met hoog behandelvolume