Te laag natrium. Is dat schadelijk voor je gezondheid? Leidt een te laag natrium bijvoorbeeld, net als teveel natrium, tot een hoger risico op hart- en vaatziekten? Lees de recente wetenschappelijke literatuur, en je beantwoordt deze vraag wellicht anders dan je zou vermoeden.
Natrium: beter bekend als keukenzout
Natrium vormt, samen met chloride, het welbekende keukenzout. (Waarschijnlijk wist je dit al). Om precies te zijn: 1 gram keukenzout bevat 0,4 gram natrium. Teveel natrium is slecht voor de gezondheid, en om die reden vermelden fabrikanten van voedingsmiddelen vaak het natriumgehalte op het etiket.
Weinig informatie over risico’s te laag natrium
Er is genoeg online informatie beschikbaar over de gevolgen van een te hoog natrium, maar veel websites zijn muisstil als het gaat over het effect van een te laag natrium. Bezoek een paar bekende websites op dit gebied, en het zal je gelijk opvallen dat alles draait om een te hoog natrium. Over te laag natrium is even weinig informatie beschikbaar als water op de zoutvlaktes van Death Valley, in de zomer.
- Wikipedia bijvoorbeeld, stelt: “Te veel zout eten veroorzaakt in sommige gevallen hoge bloeddruk, hetgeen weer hart- en vaatziekten kan veroorzaken”, en rept verder niet over het risico van te weinig zout.
- Het Voedingscentrum geeft een lange lijst van de “ongewenste effecten van teveel zout”, en stelt verder dat de kans op een tekort aan zout uiterst klein is. De relatie met cardiovasculaire events wordt niet genoemd.
- De Hartstichting, tenslotte, benadrukt de gevaren van teveel zout: “Maar te veel zout kan uw bloeddruk verhogen, en dat is ongunstig. Een hoge bloeddruk is een risicofactor voor hart- en vaatziekten en nierschade.”
Recente wetenschappelijke discussie over verband te laag natrium en hart- en vaatziekten
Wetenschappers voeren sinds enige tijd echter een interessante discussie. Deze gaat onder meer over de gevolgen van een te laag natrium voor het risico op cardiovasculaire aandoeningen. In een artikel in JAMA (een prestigieus medisch-wetenschappelijk tijdschrift), claimden O’Donnell en collega’s een half jaar geleden dat het verband tussen natrium en cardiovasculaire events J-vormig is: zowel een te hoog, maar ook een te laag natrium, veroorzaakt een verhoogd risico op een cardiovasculair event.
(Ik heb dit onderzoek enkele maanden geleden op dit blog besproken, volg daarvoor deze link).
Literatuurreview vorige maand betoogde J-vormig verband
Vorige maand publiceerde het American Journal of Hypertension een literatuurreview waarin eveneens een J-vormig verband werd betoogd. In hun review bespraken Alderman en Cohen op gedetailleerde wijze de resultaten van 23 eerdere studies naar het verband tussen natrium en cardiovasculaire events.
Het betrof hier een grote verscheidenheid aan studies: Studie cohorten varieerden van 243 (toevallig een Nederlands cohort) tot meer dan 77000 personen (Japan). De gemiddelde natrium inname varieerde van 2,0-5,7 g/dag (omgerekend 5-14 gram zout/dag). Het merendeel van de 23 studies was gepubliceerd na 2000 (hoewel de oudste studie uit 1985 stamde). In 14 studies hadden onderzoekers de natrium inname bepaald op basis van eigen rapportage van de deelnemers aan het onderzoek, terwijl zij in de overige studies urinemonsters hadden gebruikt.
Alderman en Cohen categoriseerden deze studies op basis van de richting van het verband tussen natriuminname en cardiovasculaire events:
- J-vormig verband (2 studies)
- Inverse verband (6 studies)
- Direct verband (7 studies)
- Geen of onduidelijk verband (8 studies)
(Een direct verband betekent dat een hoger natrium is geassocieerd met een hoger risico op een cardiovasculair event; een inverse verband, dat een hoger natrium is geassocieerd met een lager risico op een event).
“Strong support”
Kijkend naar deze resultaten, zou je allerminst zeggen dat het verband tussen natrium en cardiovasculaire events J-vormig is: Slechts 2 van de 23 studies toonden dit tenslotte aan. Toch concluderen Alderman en Cohen dat de data “strong support” leveren voor een J-vormig verband.
De onderzoekers betogen namelijk dat de studies die een direct verband lieten zien, overwegend deelnemers hadden met een gemiddeld hoog natrium. Omgekeerd hadden de studies die een inverse verband lieten zien, overwegend deelnemers met een gemiddeld laag natrium. De studies spreken elkaar dus niet tegen, maar hebben betrekking op verschillende delen van de natrium-range. Aan de onderkant van de natrium-range is het verband inverse en aan de bovenkant van de range direct: een J-vormig verband als je naar de totale range kijkt.
Laag natrium, verhoogd risico
Alderman en Cohen concluderen dat een dagelijkse natrium inname tussen 2,5 en 6 gram (omgerekend 6-15 gram zout) de “safe zone” is, met een mogelijk verhoogd risico op cardiovasculaire events daar buiten. Als zij gelijk hebben, dan is veel informatie over natrium op het internet achterhaald.
afbeelding: Daniel Mayer
Lees ook deze gerelateerde berichten:
- Te laag natrium leidt tot hogere kans op cardiovasculair event
- Zowel te hoog als te laag kalium na hartinfarct leidt tot hogere kans op sterfte
- Statines verlagen LDL cholesterol en kans op cardiovasculair event, ook bij laag risico
- Risico op hartstilstand tijdens (halve) marathon is laag
- Bariatrische chirurgie (zoals maagverkleining) halveert kans op overlijden door hart- en vaatziekten